Waarom is Menselijke Maat nodig?

Zorgkosten stijgen

De afgelopen dertig jaar stijgen de zorgkosten continue, gemiddeld met jaarlijks circa 7% en de laatste drie jaar zelfs met meer dan 10% (Vermeend & van Boxtel, 2010 en zie ook deze infographic van Zorgbalans). Door de politiek worden oplossingen doorgaans gezocht in bezuinigingen en het verhogen van eigen bijdragen. Er is ook een verschuiving van centraal bestuur naar lokaal bestuur waarneembaar. Daarmee komen de accenten te liggen op meer eigen verantwoordelijkheid en eigen kracht (RVZ, Perspectief op gezondheid 20/20, 2010). Wij ondersteunen dat van harte: hoe meer wordt ingezet op zelfsturing (autonomie), eigen kracht en welbevinden, hoe lager de zorgbehoefte. Wij noemen dat werken volgens de menselijke maat.

Eigen krachtige interventies

Er bestaan veel interventies en organisatiestructuren waar elementen van deze menselijke maat sterk in terug te vinden zijn. Zo is er bijvoorbeeld Oplossingsgericht Werken, Strength Based Therapy, Herstelgerichte Zorg, Op Verhaal Komen, Psyfit, Motivational Interviewing, de Almelose 'Geluksroute' en de Gelukbevorderende Zorg van Humanitas Rotterdam. En dat is nog maar een kleine greep uit de vele evidence based interventies en benaderingswijzen waar de principes autonomie, eigen kracht en welbevinden sterk in terug te vinden zijn. Interventies die de afgelopen jaren bijvoorbeeld met steun van het ZonMw preventieprogramma voldoende uitontwikkeld en onderzocht zijn op effectiviteit.

Perverse prikkel

Kortom, het instrumentarium is groot genoeg om er serieus werk van te maken. Helaas worden de interventies nog te vaak slechts voor de vorm of in de marge toegepast. Dat heeft te maken met de zogenaamde ‘perverse prikkel’ van het zorgstelsel. Wetgeving voor en financiering van zorgaanbieders is gebaseerd op diagnose en behandeling van klachten. Zorgaanbieders worden naast kwaliteit, vooral op basis van aantal behandelingen beloond. Het verdienmodel van veel zorgaanbieders volgt de systematiek van de wet en is dan ook ‘behandeling’. Dit systeem werkt overigens goed. Het werkt naar schatting goed voor zo'n 80% van de mensen. De zogenaamde 'eigen krachtige' of 'zelfredzame' mensen. Voor de andere, nogmaals naar schatting, 20% van de mensen biedt het zorgstelsel niet de uiteindelijke oplossing. Het zijn de mensen die vanwege zorg-gerelateerde klachten in het systeem blijven hangen. Ook wel draaideurpatiënten of zieke-zieke patiënten genoemd (versus gezonde-zieke patiënten) (van der Plaats, 1994). Deze mensen krijgen ondanks behandelingen steeds nieuwe of weer oude klachten. Het enige antwoord wat ons zorgstelsel biedt is: meer behandeling.

Sturen op cultuuromslag

Als het wenselijk is om de zorgvraag te verlagen, dan stellen wij voor om dat te doen door het verhogen van autonomie, eigen kracht, verbondenheid en welbevinden van zorgvragers. Om daar sturing aan te kunnen geven, zullen zorgaanbieders zich op die principes moeten en willen laten doorlichten. Verzekeraars en gemeenten kunnen die rol oppakken, mits zij beschikken over de juiste informatie. Daarom stellen wij voor om de waarden autonomie, eigen kracht, verbondenheid en welbevinden meetbaar en daarmee stuurbaar te maken.